Bağda Kış Bakımı: Budamadan Gübrelemeye Yeni Sezona Hazırlık Rehberi

Bağcılıkta başarılı bir sezon, yalnızca ilkbaharda gözlerin uyanmasıyla başlamaz. Aslında yeni sezonun temelleri, hasadın tamamlanmasının ardından yapılan bağda kış bakımı ile atılır.

Yaprak dökümünden gözlerin uyanmasına kadar geçen dinlenme dönemi; budama, hastalıklı materyalin uzaklaştırılması, toprak işleme, gübreleme, bağ tesisinin kontrolü ve gerekli koruyucu uygulamaların yapılması açısından önemli bir fırsattır.

Kış döneminin doğru değerlendirilmesi; omcanın dengeli gelişmesine, bağın hastalık kaynaklarından temizlenmesine ve ilkbahara daha sağlıklı girmesine yardımcı olur.

Özellikle Manisa ve Ege Bölgesi gibi yoğun bağcılık yapılan alanlarda kış aylarında yapılan birkaç doğru uygulama, sezon içerisinde karşılaşılabilecek birçok problemin önüne geçebilir.

Bağda Kış Bakımı Ne Zaman Başlar?

Bağda kış bakım süreci genel olarak hasattan sonra başlar ve ilkbaharda gözlerin uyanmasına kadar devam eder.

Asmanın yapraklarını dökmesiyle birlikte kış dinlenme dönemi belirginleşir. Kış budaması açısından temel dönem de yaprak dökümü ile gözlerin uyanması arasındaki zamandır.

Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü, budamanın prensip olarak yaprak dökümünden gözlerin uyanıp sürmesine kadar geçen dönemde yapılabileceğini; kesin zamanın ise iklim, toprak koşulları ve yetiştiricilik şartlarına göre belirlenmesi gerektiğini belirtmektedir. İlkbahar geç donlarının görüldüğü bölgelerde daha geç budama, uyanmayı bir miktar geciktirmek açısından avantaj sağlayabilir.

Dolayısıyla bağda kış bakımını yalnızca “Ocak ayında budama yapmak” şeklinde düşünmek doğru değildir.

Kış bakımı aslında birbirini tamamlayan bir süreçtir:

Hasat sonrası temizlik → toprak analizi → toprak işleme ve gübreleme → kış budaması → yara ve hastalık kontrolü → bağ tesisinin bakımı → ilkbahar öncesi kontroller

şeklinde planlanmalıdır.

1. Hasat Sonrası Bağ Temizliği Yapılmalı

Sağlıklı bir bağ için ilk adım, sezon sonunda bağ içerisinde kalan hastalık ve zararlı kaynaklarını azaltmaktır.

Kurumuş salkımlar, hastalıklı sürgünler, ölü dallar ve budama artıkları bağ içerisinde bırakılmamalıdır.

Özellikle ölü kol ve benzeri odun dokusu hastalıklarının bulunduğu bağlarda hastalıklı çubukların budama sırasında uzaklaştırılması büyük önem taşır. Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü kaynaklarında da hastalıklı budama artıklarının bağdan uzaklaştırılması gerektiği belirtilmektedir.

Budama artıklarının sıra arasına gelişigüzel bırakılması, hastalık etmenlerinin bir sonraki sezona taşınmasına katkıda bulunabilir.

Bu nedenle kış bakımındaki temel prensiplerden biri:

“Hastalıklı materyali kes, bağdan çıkar ve sağlıklı omcalardan uzak tut.”

olmalıdır.

2. Toprak Analizi Yapmadan Gübreleme Programına Başlamayın

Bağda kış gübrelemesi yapılırken en sık karşılaşılan hatalardan biri, önceki yıllarda kullanılan gübre programının analiz yapılmadan tekrar edilmesidir.

Oysa bağ toprağında:

• pH,
• kireç,
• organik madde,
• tuzluluk,
• fosfor,
• potasyum,
• magnezyum,
• çinko,
• demir,
• mangan ve bor

seviyeleri zaman içerisinde değişebilir.

Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü bünyesindeki laboratuvarlarda da bağcılık açısından bu makro ve mikro besin elementlerinin toprak ve yaprak analizleri yapılmaktadır.

Dolayısıyla hangi gübrenin kullanılacağına yalnızca omcanın dış görünüşüne bakarak karar vermek yerine, mümkün olduğunca toprak ve yaprak analizlerini birlikte değerlendirmek gerekir.

3. Sonbahar ve Kış Toprak İşlemesi Neden Önemlidir?

Bağda hasat sonrası yapılan toprak işlemesinin yalnızca yabancı ot temizliği amacı taşıdığı düşünülmemelidir.

Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü kaynaklarında sonbaharda yaklaşık 20–25 cm derinlikte yapılan toprak işlemenin, kış yağışlarının toprağa daha iyi işlemesine ve toprağın su tutma kapasitesinin desteklenmesine yardımcı olduğu belirtilmektedir. Aynı işlem yaz döneminden kalan yabancı otların kontrolünde de yarar sağlar.

Ancak toprak işleme derinliği;

toprak yapısı, bağın yaşı, kök sisteminin konumu, sıra arası mesafe ve kullanılan ekipmana göre ayarlanmalıdır.

Kökleri parçalayacak kadar derin ve agresif bir işlemden kaçınılmalıdır.

4. Bağda Kış Gübrelemesi Nasıl Yapılmalı?

Kış döneminde gübreleme programının amacı, omcayı gereksiz vegetatif gelişmeye zorlamak değil; toprakta gelecek sezon kullanılacak besin rezervlerini dengeli şekilde oluşturmaktır.

Toprak analizine göre özellikle:

organik madde, fosfor ve potasyum

ihtiyacı değerlendirilmelidir.

Yeni bağ tesislerinde de fosfor ve potasyumun kök gelişimi açısından önemli olduğu ve temel gübrelemenin toprak analizlerine göre yapılması gerektiği Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü tarafından vurgulanmaktadır.

Azot uygulamalarında ise “kış geldi, tüm gübreyi atalım” yaklaşımı doğru değildir. Azotun miktarı ve uygulama zamanı toprağın yapısı, organik madde seviyesi, çeşit, verim hedefi ve sulama sistemine göre planlanmalıdır.

5. Bağda Kış Budaması Yeni Sezonun En Kritik İşlemidir

Bağda kış bakımının belki de en önemli işlemi kış budamasıdır.

Budama ile omcanın:

• gelecek sezon taşıyacağı göz sayısı,
• ürün yükü,
• vegetatif gelişme gücü,
• taç yapısı,
• ışıklanması,
• havalanması

doğrudan etkilenir.

Bu nedenle budama yalnızca “fazla dalları kesme işlemi” değildir.

Doğru budama, omcanın üretim kapasitesine göre ürün ile vegetatif gelişme arasında denge kurmaktır.

Budamada bırakılacak göz sayısı ve çubuk uzunluğu; üzüm çeşidine, terbiye sistemine, omcanın kuvvetine, bir önceki yılın gelişimine ve hedeflenen ürün miktarına göre belirlenmelidir.

Örneğin her üzüm çeşidinin aynı şekilde kısa budanması doğru olmadığı gibi, her omcaya aynı göz sayısını bırakmak da doğru değildir.

Budamada Hangi Çubuklar Tercih Edilmeli?

Bir önceki sezon iyi gelişmiş ve yeterince odunlaşmış sağlıklı çubuklar ürün çubuğu olarak değerlendirilmelidir.

Zayıf gelişmiş, yeterince odunlaşmamış, hastalık belirtisi gösteren veya gölgede geliştiği için sağlıklı olgunlaşmamış çubukların ürün çubuğu olarak bırakılması istenmez.

Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü de iyi olgunlaşmış çubukların gözlerinin daha verimli olduğunu, iyi odunlaşmamış sürgünlerin ise ürün çubuğu olarak tercih edilmemesi gerektiğini belirtmektedir.

6. Budama Makasını Dezenfekte Etmeyi Unutmayın

Budama sırasında hastalıklı bir omcadan sağlıklı bir omcaya geçerken kullanılan ekipman hastalık taşınmasında rol oynayabilir.

Özellikle bağda kav hastalığı veya başka odun dokusu hastalıklarından şüpheleniliyorsa hastalıklı omcaların işaretlenerek en son budanması ve budama ekipmanlarının dezenfekte edilmesi önerilmektedir. Tarım ve Orman Bakanlığı teknik talimatlarında bu konu özellikle vurgulanmaktadır.

Bu nedenle budama sırasında:

temiz, keskin ve bakımlı bir budama makası kullanılması; hastalıklı omcalar arasında ekipmanın dezenfekte edilmesi gerekir.

Kör makaslarla yapılan ezici kesimler yara yüzeyini gereksiz şekilde büyütebilir.

Büyük Budama Yaralarını Açık Bırakmayın: Tanwax Aşı Macunu

Kış budamasında ince bir yıllık çubukların kesilmesi normaldir. Ancak özellikle yaşlı omcalarda kol yenileme, gövde düzenleme veya kalın dalların çıkarılması sırasında geniş budama yaraları ortaya çıkabilir.

İşte bu noktada yara yüzeyinin korunması önem kazanır.

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın bağ hastalıklarına ilişkin teknik talimatında, özellikle kav hastalığıyla mücadele kapsamında büyük budama yaralarının aşı macunu veya benzeri maddelerle kapatılması önerilmektedir.

Bu tür uygulamalarda Golden Tarım ürün grubunda bulunan Tanwax® Aşı Macunu pratik bir çözüm olarak değerlendirilebilir.

Tanwax Aşı Macunu Nedir?

Tanwax®, Tan Tarım tarafından üretilen vitaminli bir aşı macunudur.

Üretici ürünü:

“Aşı ve yaralı fidanlar için / vitaminli aşı macunu”

olarak tanımlamaktadır.

Tanwax özellikle;

aşı noktalarında, yaralanmış bitki dokularında ve büyük budama işlemlerinden sonra oluşan açık yüzeylerin kapatılmasında kullanılabilecek bir üründür.

Bağ yetiştiriciliğinde özellikle yaşlı omcalarda yapılan kalın dal ve kol kesimleri, ürünü kış bakım programının kullanışlı parçalarından biri haline getirir.

Tanwax Bağda Neden Kullanılmalı?

Budama sonrası oluşan geniş kesit yüzeyi, bitkinin dış ortamla doğrudan temas eden bir yara bölgesidir.

Özellikle kış aylarında yağış ve yüksek nem koşullarıyla karşılaşan büyük yaraların korunması, bağda koruyucu bakım açısından önem taşır.

Tanwax Aşı Macunu yara yüzeyinin kapatılması amacıyla uygulanarak budama sonrası bakımın tamamlanmasına yardımcı olur. Ürün ticari kullanım kaynaklarında da aşı ve budama yüzeylerinin kapatılmasında kullanılmaktadır.

Burada önemli bir ayrım vardır:

Her ince çubuğun kesim yerine macun sürmek gerekmez.

Tanwax'ı özellikle;

• kalın dal kesimlerinde,
• yaşlı omcalarda yapılan kol yenilemelerinde,
• geniş yara yüzeyi oluşturan budamalarda,
• mekanik zarar görmüş omcalarda,
• aşı uygulamalarında

kullanmak daha doğru ve ekonomik bir yaklaşımdır.

Tanwax Aşı Macunu Nasıl Uygulanır?

Öncelikle kesim mümkün olduğunca temiz ve düzgün yapılmalıdır.

Yara yüzeyinde gevşek kabuk, parçalanmış veya ezilmiş doku bulunuyorsa yüzey dikkatlice düzenlenmelidir. Ardından Tanwax, ürün kullanım talimatına uygun şekilde yara yüzeyini kaplayacak biçimde uygulanabilir.

Budama yüzeylerinde ürünü kalın bir kütle halinde bırakmak yerine kesim yüzeyini düzgün şekilde örtecek homojen bir uygulama tercih edilmelidir.

Uygulamada ürün ambalajı üzerindeki güncel kullanım ve güvenlik talimatları esas alınmalıdır.

Golden Tarım'dan Tanwax Aşı Macunu

Kış budamasını tamamladıktan sonra omcalardaki büyük kesim yüzeylerini kontrol etmeyi unutmayın.

Tanwax Aşı Macunu, bağ, meyve bahçesi ve fidan yetiştiriciliğinde aşı ve yara bakımında kullanılabilecek pratik ürünlerden biridir.

Özellikle eski bağlarda kol yenileme ve kalın budama işlemleri yapıyorsanız Tanwax'ı budama ekipmanlarınızın yanında bulundurmanız, oluşan büyük yara yüzeylerine aynı bakım programı içerisinde müdahale etmenizi kolaylaştırır.

Tanwax Aşı Macunu ve bağ bakımında ihtiyaç duyabileceğiniz diğer ürünleri Golden Tarım'dan temin edebilirsiniz.

7. Hastalıklı Budama Artıklarını Bağdan Uzaklaştırın

Budama yapılması kadar budama sonrasında bağın temizlenmesi de önemlidir.

Özellikle hastalık belirtisi taşıyan çubukları parçalayıp sıra arasında bırakmak doğru değildir.

Ölü kol hastalığında kış budaması sırasında hastalıklı sürgünlerin çıkarılması ve bağdan uzaklaştırılması önemli bir kültürel mücadele yöntemidir.

Bu nedenle budama tamamlandığında bağ içerisinde dolaşılarak hastalıklı odun parçaları yeniden kontrol edilmelidir.

8. Bağda Kış İlaçlamaları Gerekli mi?

Kış ve ilkbahar öncesi dönemde yapılacak koruyucu uygulamalar, bağın geçmiş yıllardaki hastalık durumuna göre değerlendirilmelidir.

Bağlarda kullanılan geleneksel koruyucu yöntemlerden biri bordo bulamacıdır. Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında bordo bulamacının bağda antraknoz, mildiyö ve ölü kol gibi hastalıklara karşı kullanılan koruyucu uygulamalar arasında olduğu belirtilmektedir.

Ancak burada önemli olan nokta şudur:

Her bağa, her yıl ve aynı dozda standart ilaçlama yapılmaz.

Hastalık geçmişi, çeşidin hassasiyeti, iklim koşulları, fenolojik dönem ve bölgesel erken uyarı sistemleri dikkate alınmalıdır.

Bitki koruma ürünlerinde mutlaka Türkiye'de ruhsatlı ürün, güncel etiket dozu ve uygulama zamanı esas alınmalıdır.

Bordo bulamacı da başka ürünlerle gelişigüzel karıştırılmamalıdır. Tarım ve Orman Bakanlığı kaynakları bordo bulamacının başka ilaçlarla karıştırılmamasını özellikle belirtmektedir.

9. Direk, Tel ve Terbiye Sistemini Kışın Kontrol Edin

Bağda kış döneminin avantajlarından biri de yaprakların olmaması nedeniyle terbiye sisteminin çok daha rahat görülebilmesidir.

Bu dönemde:

gevşeyen teller, kırılan direkler, kopan bağlantılar ve terbiye sistemi üzerindeki diğer problemler kontrol edilmelidir.

İlkbaharda sürgünler hızlı şekilde gelişmeye başladıktan sonra tel ve direk tamiri yapmak hem daha zor hem de bitkiye zarar verme riski açısından daha problemli olabilir.

Bu nedenle kış dönemi bağın yalnızca bitkisel bakımının değil, mekanik altyapısının da bakım dönemidir.

10. Yeni Bağ Dikimi ve Fidan Kontrolleri

Kış ve erken ilkbahar dönemi yeni bağ tesisi planlayan üreticiler açısından da hazırlık dönemidir.

Yeni bağ kurulacaksa dikimden önce mutlaka:

toprak analizi, anaç seçimi, çeşit seçimi, dikim aralığı, terbiye sistemi ve sulama altyapısı birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle filoksera riski nedeniyle uygun Amerikan asma anacı üzerine aşılı, sağlıklı ve güvenilir üretim materyali kullanılması büyük önem taşır. Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü de filoksera ile bulaşık topraklarda aşılı asma fidanlarının tercih edilmesi gerektiğini belirtmektedir.

Aşılı fidanların taşınması ve dikimi sırasında aşı bölgesinin zarar görmesi halinde de yara bölgesi kontrol edilmeli; gerekli durumlarda Tanwax gibi aşı macunları bakım programına dahil edilmelidir.

Bağda Kış Bakımında En Sık Yapılan Hatalar

Kış bakımında yapılan küçük hatalar ilkbaharda büyük problemlere dönüşebilir.

En sık karşılaşılan yanlışların başında budamayı yalnızca işçilik olarak görmek gelir. Omcaya uygun göz yükü bırakılmadan yapılan budama verim ve gelişme dengesini bozabilir.

Bir diğer hata hastalıklı omcaları budadıktan sonra aynı makasla sağlıklı omcalara devam etmektir.

Hastalıklı budama artıklarının sıra arasında bırakılması, geniş budama yaralarının kontrol edilmemesi, analiz yapmadan taban gübresi kullanılması ve bağın tel-direk sisteminin ancak sürgünler geliştikten sonra tamir edilmeye çalışılması da sık görülen sorunlardandır.

Ayrıca büyük budama yaralarında koruyucu yara bakımını ihmal etmek doğru değildir. Tarım ve Orman Bakanlığı teknik talimatlarında büyük budama yaralarının aşı macunu benzeri materyallerle kapatılması yönündeki öneri bu açıdan önemlidir.

Bağda Kış Bakım Takvimi

Hasat sonrası ve yaprak dökümü döneminde:
Bağ temizliği yapılır, hastalıklı bitki materyali tespit edilir, toprak analizi planlanır ve uygun koşullarda sonbahar toprak işlemesine başlanır.

Aralık–Ocak döneminde:
Bölgenin iklim koşullarına göre kış budamasına başlanabilir. Toprak analizi sonucuna göre organik madde, fosfor ve potasyum programı oluşturulur. Direk ve teller kontrol edilir.

Ocak–Şubat döneminde:
Budamaya devam edilir. Hastalıklı çubuklar bağdan uzaklaştırılır. Büyük kesim yüzeyleri kontrol edilir ve gerekli yerlerde Tanwax Aşı Macunu gibi yara kapatıcı ürünler kullanılabilir.

Şubat–Mart döneminde:
Bölgedeki ilkbahar don riski göz önünde bulundurularak budama tamamlanır. Bağ tekrar kontrol edilir, terbiye sistemi hazırlanır ve yeni sezon hastalık-zararlı takip programı başlatılır.

Kesin tarihler bölgenin rakımı, üzüm çeşidi ve o yılın sıcaklık seyri doğrultusunda değişebilir.

Sonuç: İyi Bir Üzüm Sezonu Kışın Başlar

Bağda kış bakımı; yalnızca budama yapılan birkaç haftalık bir dönem değil, bir sonraki üretim sezonunun temelinin atıldığı kapsamlı bir bakım sürecidir.

Toprak analizinin yapılması, doğru gübreleme programının oluşturulması, omcaya uygun budama yapılması, hastalıklı materyalin bağdan uzaklaştırılması, budama ekipmanlarının temiz tutulması ve büyük yara yüzeylerinin korunması birlikte değerlendirildiğinde bağ ilkbahara çok daha kontrollü şekilde hazırlanabilir.

Özellikle yaşlı bağlarda yapılan kalın dal ve kol kesimlerinde oluşan geniş budama yaraları göz ardı edilmemelidir. Tarım ve Orman Bakanlığı teknik talimatlarında büyük budama yaralarının aşı macunu benzeri ürünlerle kapatılmasının önerilmesi bu uygulamanın önemini göstermektedir.

Tanwax Aşı Macunu, Tan Tarım tarafından aşı ve yaralı fidanlara yönelik vitaminli aşı macunu olarak sunulmaktadır ve bağdaki budama/aşı bakım programında değerlendirebileceğiniz pratik ürünlerden biridir.

Bağınızda budamayı tamamladıktan sonra yalnızca yere düşen çubuklara değil, omcanın üzerinde kalan kesim yüzeylerine de bakın.

Büyük budama yaralarını kontrol edin, gerekli noktalarda Tanwax ile bakımınızı tamamlayın ve bağınızı yeni sezona hazırlayın.

Tanwax Aşı Macunu ve bağ bakımında ihtiyaç duyabileceğiniz ürünler için Golden Tarım ürün seçeneklerini inceleyebilirsiniz.

NOT: Bağ bakım ve gübreleme uygulamaları; üzüm çeşidi, bölge, toprak yapısı, bağın yaşı, hastalık geçmişi ve iklim şartlarına göre değişebilir. Bitki koruma ürünlerinde güncel ruhsat, etiket bilgisi ve tavsiye edilen uygulama zamanı esas alınmalıdır.